Cách pha loãng H2SO4 đặc an toàn: Hướng dẫn chi tiết và những lưu ý quang trọng

Axit sunfuric đặc (H2SO4) là một trong những hóa chất nguy hiểm nhất trong phòng thí nghiệm và công nghiệp. Pha loãng sai cách có thể gây bỏng nặng, thậm chí tử vong do axit bắn tóe hoặc nhiệt độ tăng đột ngột. Bài viết này hướng dẫn chi tiết cách pha loãng H2SO4 đặc an toàn, giúp bạn thực hiện quy trình đúng chuẩn và tránh những sai lầm chết người.

Cách pha loãng H2SO4 đặc an toàn

Cách pha loãng H2SO4 đặc an toàn đòi hỏi sự cẩn trọng tuyệt đối và tuân thủ từng bước một cách chính xác.

Bước 1: Cho một lượng nước cất xác định vào cốc thủy tinh

Luôn nhớ nguyên tắc vàng: nước trước, axit sau. Đo lượng nước cất cần thiết theo công thức pha loãng và đổ vào cốc chịu nhiệt. Cốc nên có dung tích gấp đôi thể tích dung dịch cuối để tránh tràn khi phản ứng tỏa nhiệt.

Bước 2: Sử dụng đũa thủy tinh dẫn dòng, rót axit sunfuric đặc thật chậm dọc theo thân đũa vào nước

Đặt đũa thủy tinh tì vào thành cốc, rót từng giọt axit dọc theo đũa. Không bao giờ rót trực tiếp từ trên xuống. Tốc độ lý tưởng là khoảng 5-10ml mỗi phút đối với lượng nhỏ.

Bước 3: Vừa rót vừa khuấy nhẹ nhàng và đều tay

Động tác khuấy đều giúp nhiệt lượng tỏa ra phân tán khắp dung dịch thay vì tập trung một điểm. Khuấy theo chuyển động tròn chậm rãi, tránh tạo xoáy mạnh.

Bước 4: Chờ dung dịch nguội hẳn trước khi sử dụng

Dung dịch sau pha có thể đạt nhiệt độ 80-100°C. Để nguội tự nhiên hoặc ngâm cốc trong bồn nước lạnh. Tuyệt đối không đậy nắp kín khi còn nóng.

Những sai lầm cách pha loãng h2so4 đặc an toàn cần tránh

Ba sai lầm cách pha loãng h2so4 đặc an toàn dưới đây đã gây ra vô số tai nạn nghiêm trọng trong phòng thí nghiệm và nhà máy.

Sai lầm 1: Đổ nước trực tiếp vào axit đặc

Khi nước chạm axit đặc, phản ứng tỏa nhiệt cực mạnh khiến nước sôi tức thì và bắn axit ra ngoài dưới dạng hơi nóng. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây bỏng mặt và mắt. Hậu quả có thể là mù vĩnh viễn hoặc biến dạng da nghiêm trọng.

Sai lầm 2: Pha quá nhanh

Rót nhanh làm nhiệt độ tăng đột ngột lên trên 100°C trong vài giây. Cốc thủy tinh có thể vỡ vụn, axit nóng tóe khắp nơi. Thêm vào đó, hơi axit bay lên gây tổn thương đường hô hấp nếu hít phải.

Sai lầm 3: Bỏ qua đồ bảo hộ và thông gió

Làm việc không có kính bảo hộ, găng tay chống axit, hoặc áo choàng là tự đặt mình vào nguy hiểm. Không gian kín làm hơi axit tích tụ, gây kích ứng phổi và ngộ độc.

Cách xử lý sự cố khi bị bỏng H2SO4

Xử lý đúng cách pha loãng h2so4 đặc an toàn trong “giờ vàng” đầu tiên quyết định mức độ tổn thương lâu dài.

• Sơ cứu tại chỗ: Lập tức rửa vùng bị dính axit dưới vòi nước sạch chảy mạnh. Thời gian tối thiểu là 15-20 phút, có thể kéo dài đến 30 phút nếu bỏng diện rộng. Trong khi rửa, cởi bỏ quần áo, trang sức bị nhiễm axit.
• Trung hòa cẩn thận: Chỉ dùng dung dịch NaHCO3 (natri bicarbonat) loãng 3-5% nếu đã rửa sạch axit. Không áp dụng trực tiếp lên vết bỏng chưa rửa vì phản ứng trung hòa tạo nhiệt gây tổn thương thêm.
• Đưa đến cơ sở y tế: Sau sơ cứu, bọc vùng bỏng bằng gạc sạch và di chuyển nạn nhân đến bệnh viện. Bỏng axit H2SO4 thường sâu hơn vẻ ngoài, cần bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương mô.

Xem ngay: Acetone có phải là cồn không? Cách phân biệt và lưu ý sử dụng an toàn 2026

Lưu ý về bảo quản và lưu trữ sau khi pha

Việc bảo quản và lưu trữ đúng cách sau khi pha giúp duy trì chất lượng và hiệu quả sử dụng của dung dịch. Nếu bảo quản không phù hợp, dung dịch có thể bị biến chất, giảm tác dụng hoặc gây mất an toàn. Do đó, cần tuân thủ đầy đủ các lưu ý trong quá trình lưu trữ.

• Nhãn dán đầy đủ thông tin: Dung dịch sau khi pha cần được dán nhãn rõ ràng, ghi đầy đủ tên hóa chất “Axit sunfuric”, nồng độ chính xác (ví dụ: H₂SO₄ 50%), ngày pha chế và người thực hiện. Nên bổ sung ký hiệu cảnh báo nguy hiểm để đảm bảo an toàn.
• Chọn bình chứa phù hợp: Ưu tiên sử dụng bình nhựa HDPE hoặc thủy tinh borosilicate tối màu để hạn chế phản ứng và bay hơi. Không dùng bình kim loại do axit có tính ăn mòn mạnh. Nắp bình phải kín, với dung dịch lưu trữ lâu nên có van xả áp.
• Điều kiện lưu trữ: Bảo quản dung dịch ở nơi khô ráo, thoáng mát, nhiệt độ dưới 30°C và tránh ánh nắng trực tiếp. Không đặt gần chất kiềm, chất oxi hóa mạnh hoặc nguồn nhiệt. Khu vực lưu trữ cần có hệ thống thông gió và trang bị bồn rửa khẩn cấp.

Cách pha loãng H2SO4 đặc an toàn tuân theo một nguyên tắc bất di bất dịch: luôn cho axit vào nước, không bao giờ làm ngược lại. Thực hiện chậm rãi, có bảo hộ đầy đủ và sẵn sàng phương án xử lý sự cố. Những phút cẩn thận này có thể cứu sống bạn và đồng nghiệp khỏi tai nạn nghiêm trọng.